Biến, Kiểu Dữ Liệu & Toán Tử

Giai đoạn 1 – Nhập Môn · Mục tiêu: Hiểu cách khai báo biến, các kiểu dữ liệu cơ bản, và sử dụng toán tử.

---

1. Biến (Variable)

Biến là nơi lưu trữ dữ liệu trong bộ nhớ. Python tự nhận biết kiểu — không cần khai báo kiểu trước.

ten = "Nguyễn Thanh Vũ"   # str
tuoi = 20                  # int
diem_tb = 8.5              # float
la_sinh_vien = True        # bool

Quy tắc đặt tên biến

Quy tắc	Đúng	Sai
Bắt đầu bằng chữ hoặc _	ten, _bien	2bien, @ten
Chỉ chứa chữ, số, _	ho_ten, diem1	ho-ten, điểm
Phân biệt HOA / thường	Ten ≠ ten ≠ TEN	—
Không dùng từ khoá Python	diem, ten_hs	if, for, class

:::tip Quy ước Python dùng snake_case: ho_ten, diem_trung_binh, so_luong_san_pham. :::

Gán nhiều biến

x, y, z = 1, 2, 3       # Gán nhiều biến cùng lúc
a = b = c = 0            # Gán cùng giá trị
x, y = y, x              # Hoán đổi giá trị (đặc biệt trong Python!)

---

2. Kiểu dữ liệu (Data Types)

2.1. Các kiểu cơ bản

Kiểu	Mô tả	Ví dụ
int	Số nguyên	42, -10, 0
float	Số thực	3.14, -0.5, 1.0
str	Chuỗi ký tự	"Xin chào", 'Python'
bool	Giá trị logic	True, False
NoneType	Giá trị rỗng	None

2.2. Kiểm tra kiểu

print(type(42))       # <class 'int'>
print(type(3.14))     # <class 'float'>
print(type("Hello"))  # <class 'str'>
print(type(True))     # <class 'bool'>

2.3. Ép kiểu (Type Casting)

tuoi = int("20")       # str → int
diem = float("8.5")    # str → float
so = str(100)          # int → str
x = int(3.7)           # float → int → 3 (cắt phần thập phân)
y = float(5)           # int → float → 5.0

print(bool(0))         # False
print(bool(1))         # True
print(bool(""))        # False
print(bool("abc"))     # True

:::warning Lỗi thường gặp input() luôn trả về chuỗi (str). Muốn tính toán phải ép kiểu:

#  Sai
tuoi = input("Nhập tuổi: ")
nam_sinh = 2025 - tuoi    # TypeError!

#  Đúng
tuoi = int(input("Nhập tuổi: "))
nam_sinh = 2025 - tuoi    # OK

:::

---

3. Toán tử (Operators)

3.1. Toán tử số học

Toán tử	Ý nghĩa	Ví dụ	Kết quả
+	Cộng	7 + 3	10
-	Trừ	7 - 3	4
*	Nhân	7 * 3	21
/	Chia (float)	7 / 3	2.333…
//	Chia lấy phần nguyên	7 // 3	2
%	Chia lấy dư	7 % 3	1
**	Luỹ thừa	2 ** 10	1024

3.2. Toán tử so sánh

Toán tử	Ý nghĩa	Ví dụ	Kết quả
==	Bằng	5 == 5	True
!=	Khác	5 != 3	True
>	Lớn hơn	5 > 3	True
<	Nhỏ hơn	5 < 3	False
>=	Lớn hơn hoặc bằng	5 >= 5	True
<=	Nhỏ hơn hoặc bằng	5 <= 3	False

3.3. Toán tử logic

Toán tử	Ý nghĩa	Ví dụ	Kết quả
and	VÀ	True and False	False
or	HOẶC	True or False	True
not	PHỦ ĐỊNH	not True	False

tuoi = 20
co_cmnd = True

if tuoi >= 18 and co_cmnd:
    print("Đủ điều kiện đăng ký")

3.4. Toán tử gán tắt

Toán tử	Tương đương	Ví dụ
+=	x = x + n	x += 5
-=	x = x - n	x -= 3
*=	x = x * n	x *= 2
/=	x = x / n	x /= 4
//=	x = x // n	x //= 3
%=	x = x % n	x %= 2
**=	x = x ** n	x **= 3

3.5. Toán tử đặc biệt

# in — kiểm tra phần tử tồn tại
print("P" in "Python")      # True
print(3 in [1, 2, 3, 4])    # True

# is — kiểm tra cùng đối tượng
a = [1, 2, 3]
b = [1, 2, 3]
c = a

print(a == b)    # True  (cùng giá trị)
print(a is b)    # False (khác đối tượng)
print(a is c)    # True  (cùng đối tượng)

---

4. Hằng số

Python không có từ khoá const — quy ước dùng CHỮ IN HOA:

PI = 3.14159
MAX_STUDENTS = 50
DATABASE_URL = "localhost:3306"

---

Bài tập thực hành

Trắc nghiệm

1. 17 // 5 bằng bao nhiêu?

   • A. 3.4
   • B. 3
   • C. 2
   • D. 4

2. type(3.0) trả về gì?

   • A. <class 'int'>
   • B. <class 'float'>
   • C. <class 'str'>
   • D. <class 'number'>

3. bool("") là gì?

   • A. True
   • B. False
   • C. None
   • D. Lỗi

Bài tập Toán Tử

---

Bài 1 – Máy tính 4 phép

Viết chương trình nhập 2 số thực từ bàn phím, in ra kết quả của tất cả các toán tử số học.

Bài 2 – Kiểm tra số chẵn / lẻ

Nhập một số nguyên, kiểm tra xem số đó chẵn hay lẻ bằng toán tử %.

Bài 3 – Đổi giây sang giờ/phút/giây

Nhập tổng số giây, in ra kết quả dạng X giờ Y phút Z giây bằng cách dùng // và %.

Bài 4 – Kiểm tra điểm đạt / trượt

Nhập điểm (0–10). Dùng toán tử so sánh và logic để kiểm tra các điều kiện và in kết quả True/False.

Bài 5 – Toán tử gán tắt: Cộng dồn tiền

Khởi tạo tien = 0. Dùng toán tử gán tắt (+=, -=, *=) để mô phỏng các giao dịch và in ra số dư cuối cùng.

Bài 6 – Kiểm tra năm nhuận

Nhập năm, dùng toán tử %, and, or để kiểm tra có phải năm nhuận hay không.

Quy tắc năm nhuận: Chia hết cho 4, nhưng không chia hết cho 100 — ngoại trừ chia hết cho 400.

Bài 7 – Toán tử đặc biệt: in và is

Viết chương trình minh hoạ sự khác nhau giữa == và is, và cách dùng in để kiểm tra phần tử.